توضیحی درباره صورت های فلکی

 

صورت فلکی عقرب (SCORPION)

  صورت فلکی عقرب یکی از صور فلکی زیبای آسمان شب است. اگر با دقت به این صورت فلکی نگاه کنید خواهید دید که شباهت زیادی به عقرب دارد.مخصوصا قسمت انتهایی این صورت که به شکل دم عقرب ظاهر می گردد.

در روایتی عقرب با نیش خود ، جبار ، این صورت فلکی فصل زمستان را کشته است.و طبق خواسته ی جبار، این دو صورت فلکی در دو سمت مقابل هم در آسمان قرار داده شده اند. زمانی که عقرب طلوع می کند ، جبار غروب می نماید.

عقرب از صورت های فلکی منطقة البروج است، یعنی از آن دسته صور فلکی می باشد که خورشید و ماه و سیارات از آن عبور می کنند. در طول هر ماه قمری چند شب، ماه از محدوده این صورت فلکی عبور میکندکه اصطلاح قمر درعقرب در این مورد بکار میرود، که طبق احکام نجوم شروع بعضی کارها در این حالت توصیه نمی شود.

صورت فلکی عقرب در امتداد کهکشان راه شیری در کنار قوس واقع شده است، بنابراین از لحاظ اجرام آسمانی غنی می باشد.

 آلفای عقرب همان ستاره قلب العقرب بوده (ANTARES) که معنای انگلیسی آن "رقیب مریخ" است. علت این رقابت ، سرخ رنگی این ستاره در مقیاس با رنگ سیاره مریخ سرخ روست. این ستاره یک ابر غول بوده و حدود 600 برابر خورشید و قدر 1 می درخشد. قلب العقرب دارای یک همدم آبی رنگ از قدر 5 می باشد و فاصله آن 600 سال نوری است.این صورت فلکی ، در عرضهای شمالی کمی بالاتر از سطح افق ظاهر می شود و نور ستارگان آن بعلت پیمودن مسیر بیشتری در جو زمین همواره چشمک می زنند.

عقرب شامل بیش از 2جین خوشه ستارهای با قدر 7 و 8 استکه در 2 طرف دم عقرب قرار گرفته اند. M7قدر سوم و M6 خوشه پروانه جسمی عالی است با هر وسیله رصدی با قدر چهارم ، هر دو از خوشه های باز درخشان هستند ، در حالی که M4 یک خوشه کروی قدر ششم است و در تلسکوپ بسیار زیباست. M80 که یک خوشه کروی با قدر ظاهری 7.5 است نیز در این صورت فلکی قرار دارد.

 جبار (Orion) :

صورت فلکی جبار یکی از زیبا ترین صور آسمان شب می باشد که در طول زمستان در حدود ساعت 10 شب در آسمان نمایان است. نام های دیگر این صورت شکارچی یا بزرگ منش است.

  شکارچی طوری در آسمان قرار گرفته که گرز و سپر خود را به همسا یه اش ، گاو یا ثور نشان می دهد. بر اساس اسطوره های قدیمی جبار، پسر پوزئیدون (فرمانروروای دریاها) محسوب می شد که به دلیل غرور بیش از حد خود توسط نیش عقرب کشته شد.به همین دلیل به تقاضای معشوقه اش همواره در آسمان در مقابل عقرب قرار دارد ؛ در واقع وقتی عقرب از شرق طلوع می کند ، جبار در قسمت غربی آسمان است

جبار شامل ستاره های درخشان فراوانی است.ستاره ی آلفای آن (ابط الجوزا – Betelgeuse) ستاره ای قرمز رنگ از قدر ۵/۰ است که در فاصله ی 310 سال نوری از زمین قرار گرفته است. جالب توجه است که قطر این ستاره از مدار مریخ به دور خورشید بزرگ تر است. ستاره ی بتای آن نیز یکی از ستاره های درخشان آسمان با قدر ۱/۰ و فاصله ی 910 سال نوری است.

از اجرام غیر ستاره ای موجود در این صورت فلکی می توان از سحابی های M42 و M43 نام برد که نام های آن ها به ترتیب "سحابی بزرگ جبار" و "سحابی سر اسب" می باشد.

 کلب اکبر (Canis Major) و کلب اصغر (Canis Minor):

 صورت های کلب اکبر و کلب اصغر نماینده ی دو سگی هستند که شکارچی را دنبال می کنند. در نقشه های قدیمی سگ طوری نشان داده می شده که بر پای عقبی خود ایستاده بود.

ستاره ی آلفای کلب اکبر – شعرای یمانی (Sirius) – که پر نور ترین ستاره ی آسمان شب است ، دارای قدر ۴۴/۱- و فاصله ی آن از ما فقط 8/8 سال نوری است. (پنجمین ستاره ی نزدیک به منظومه ی شمسی) این ستاره دارای همدمی از نوع "کوتوله ی سفید" (White Duarf) می باشد.

 ستاره ی آلفای کلب اصغر – شعرای شامی (Procyon) – قدرش ۴/۰ و فاصله اش ۴/۱۱ سال نوری است.

آلفا های این سه صورت فلکی زمستانی مثلثی را تشکیل می دهدند که به "مثلث زمستانی" معروف است.

مثلث تابشتانی تشکیل شده از سه ستاره ی پر نور شب های تابستان که هر یک از این ستاره ها مربوط به یک صورت فلکی می باشند.

ستاره های آلفای شلیاق & آلفای دجاجه و آلفای عقاب & سه راس این مثلث را تشکیل می دهند.هر یک از این سه ستاره نام خاص دیگری نیز دارند.به آلفای شلیاق " نسر واقع - Vega " & به آلفای دجاجه " دنب - ردف - Deneb " و به آلفای عقاب " نسر طائر- Altair "می گویند.

کهکشان راه شیری از میان این مثلث عبور می کند که در عکس زیر هاله ی کهکشان راه شیری به تصویر کشیده شده است.این هاله فقط در مکان هایی که به دور از آلودگی های نوری باشد به صورت یک هاله ی بسیار زیبا قابل رویت است.

برای یافتن مثلث تابستانی کافی است تا اندکی در آسمان تابستان تمرکز کنیم و 3 ستاره ی پر نور آن را تشخیص بدهیم.برای حصول اطمینان از صحت اتنخاب خود ، باید سه صورت فلکی شلیاق ، عقاب و دجاجه را به خوبی بشناسیم.

 شلیاق (‌ چنگ رومی – Lyr – Lyra ) :

یکی از صور فلکی کوچک و زیبای آسمان شلیاق نام دارد.که به شکل چنگ یا سازی در نظر گرفته می شود.

طبق اساطیر یونانی ، هرمس ( Hermes ) که در بین رومی ها با نام " مرکوری " مشهور بود ،  پیک خدایان بود.در روزی از روز ها که برای تفریح به بیرون رفته بود، لاک پشتی را در ساحل پیدا کرد و از لاک پشت چنگ سحر آمیزی ساخت که بعد ها به دست ارفئوسorpheus) - مشهور به نیمه خدای چنگ نواز) افتاد و او چنگ را نواخت تا نیروهای هادس Hades) – مشهور به خدای عالم ارواح و برادر زئوس) را جادو کند تا همسر دوست داشتنی او ، ایوریدیس ( Eurydice ) را آزاد نماید.

معمولا برای پیدا کردن شلیاق در آسمان از ستاره ی آلفای این صورت فلکی استفاده می کنند.این ستاره با نام نسر واقع ( Vega – در عربی به معنای کرکس نشسته )‌ به عنوان پنجمین ستاره ی درخشان آسمان و دومین ستاره ی پر نور نیم کره ی شمالی محسوب می شود.قدر این ستاره 03/0 و در فاصله ی 26 سال نوری از ما است . همچنین این ستاره یه عنوان یکی از همسایه های خورشید شمرده می شود.چرا که تنها 27 سال نوری از آن فاصله دارد.

اما برای یافتن شلیاق ، نمی توان تنها به درخشندگی نسر واقع افاقه کرد.چون احتمال اینکه چشم در تشخیص آن دچار اشتباه شود بسیار است.لذا برای حصول اطمینان از صحت یافتن شلیاق از متوازی الضلاع کنار نسر واقع استفاده می کنند . در شکل زیر این متوازی الاضلاع قابل مشاهده است.

ستاره بتا تا زمین 300 سال نوری فاصله دارد و به عنوان اولین ستاره ی گرفتی محسوب می شود. دو ستاره آن چنان به هم نزدیکند جریان های گاز داغ از آنها به بیرون پرتاب می شود و بتا دارای قدر متغیر از 3/3 تا 3/4 در مدت 9/12 روز است.

 دجاجه ( قو - ماکیان  Cyg -  Cygnus ) :

دجاجه صورت فلکی روشن و وسیعی است که شکل ظاهری آن به صورت پرنده ای است با بال های بر افراشته و گردنی دراز .

دجاجه به علت قرار گرفتن در کهکشان راه شیری دارای خوشه های ستاره ای فراوان به همراه سحابی های زیادی می باشد.

 آلفای دجاجه " دنب – ردف - Deneb " نام دارد که در عربی به معنای دم است.این ستاره ی ابرغول با قدر 3/1 یکی از درخشانترین ستاره های کهکشان راه شیری است و درخشندگی اش حدود 60000 برابر خورشید است. اگر این ستاره در فاصلة نزدیکی قرار می گرفت، شب های ما را همچون روز روشن می کرد. اما اکنون در فاصلة 1500 سال نوری از ما به صورت ستاره ای با قدر 3/1 دیده می شود.

 ستاره ی بتا ، ستاره ای دوتایی و بسیار زیبا با نام منقار دجاجه ، با فاصله ی 390 سال نوری می باشد. با چشم مسلح نمی توان زیبایی های این ستاره دوتایی را دید. ولی اگر با تلسکوپ به آن بنگریم ، دو ستاره با رنگ های طلایی و آبی می بینیم که شاید به سختی بتوانیم چشم از این ستاره ی زیبا برداریم!

  عقاب ( Aquila – Aqi ) :

صورت فلکی عقاب را در جهان غرب ، از 1200 سال قبل از میلاد به عنوان یک پرنده می شناختند که در امتداد راه شیری تابستانه قرار گرفته است.

ستاره ی آلفای عقاب از جمله ستاره های درخشان آسمان و در وسط سه ستاره ی تشکیل دهنده ی بال عقاب قرار گرفته است. این ستاره را با نام های " روشن الطیر – نسر طائر – Altair " نیز می خوانند. این ستاره با قدر 8/0 به عنوان یازدهمین ستاره ی درخشان آسمان شب و یکی از سه راس مثلث تابستانی محسوب می شود.

 ذات الکرسی (Cassiopeia) :

 ذات الکرسی که یکی از صور دور قطبی است ، همسر قیفاووس و مادر آندرومدا می باشد. ذات الکرسی به زیبایی دختر خود نسبت به پریان دریا مغرور می شود که همین خشم غول دریا را بر می انگیزاند.

این صورت فلکی به شکل M یا W در آسمان ظاهر می شود. آلفای ذات الکرسی – صدر ذات الکرسی – ستاره ای تقریبا متغیر و از قدر 2/2 می باشد که فاصله ی آن تا زمین 120 سال نوری است.

در این صورت فلکی نسبتا کوچک تعدادی خوشه و سحابی قرار گرفته که با دوربین دوچشمی قابل رویت می باشند.

از طریق این صورت فلکی نیز می توان ستاره ی قطبی و در نتیجه جهت شمال را یافت ؛ به طوری که اگر نیمساز زاویه ی باز تر M یا W را رسم کرده و ادامه دهیم ، به اولین ستاره ی نسبتا پر نوری که می رسیم ، ستاره ی قطبی خواهد بود.

 قیفاووس (Cepheus) :

قیفاووس ، همسر ذات الکرسی ، یکی از صور فلکی دور قطبی است و شکل ظاهری آن ، برج یک کلیسا یا یک نقاشی کودکانه از یک خانه را تداعی می کند

این صورت فلکی فلکی ستاره های نسبتا کم فروغی دارد. ستاره ی آلفای آن که "ذراع الیمین" (شانه یا بازو) نام دارد، ستاره ای از قدر 2/4 می باشد که به فاصله ی 49 سال نوری از ما قرار گرفته است. ستاره ی دلتای آن یک ستاره ی متغیر است که چون برای نخستین بار کشف شد ، این گونه ستاره ها را "قیفاووسی ها" می  نامند که در آینده به تفصیل به آن می پردازیم. همچنین قدیمی ترین خوشه ی باز ستاره ای به نام NGC 188 در این صورت فلکی قرار گرفته است.

  برساووش (کیکاووس – Perseus ):

برساووش ، پسر زئوس از قهرمانان آسمان می باشد که "مدوسا" – هیولای بالداری که هر کس به موهایش نگاه می کرد به سنگ تبدیل می شد – را از بین برد. سپس دختر زیبایی را که به زنجیر کشیده شده بود (امراه المسلسله یا آندرومدا) آزاد کرد.

صورت فلکی برساووش کانون نور باران بارش شهابی برساووشی است که هر سال در نیمه ی دوم مرداد ماه با ZHR = 50 (میانگین تعداد شهاب ها در ساعت) اتفاق می افتد.

ستاره ی بتای برساووش - "راس الغول" یا ستاره ی جن (چشم مدوسا) – ستاره ای براق و متناوب است که به فاصله ی 105 سال نوری از زمین قرار دارد. منظور از ستاره ی متناوب ستاره ای است که درخشندگی آن متغیر است. برای مثال درخشندگی راس الغول به طور منظم از قدر 2/1 به قدر 3/4 تغییر می کند. دلیل این امر دوتایی بودن آن است که بعدا به تفصیل به آن خواهیم پرداخت.

 

/ 0 نظر / 11 بازدید